Top 10 powieści fantasy XXI wieku (autorów spoza Europy

Reklama

wt., 07/26/2022 - 09:38 -- MagdalenaL

Bestsellery w kategorii fantasy z ostatnich dekad tracą europejskie korzenie na rzecz nowych idei, które podważają limity znanej nam codzienności.

W sercu każdej powieści fantasy jest coś nieznanego, niemożliwego lub na tyle niezwykłego, że pozwala nam uciec ze świata, w którym wydaje nam się, że żyjemy. W świecie fantasy, ogół niezrozumiałych rzeczy ubierany jest w znane nam elementy i wiarygodne emocje, aby osiągnąć „wyzbycie się odruchowego niedowierzania”, o którym mówił Coleridge. Pisarze, od Tolkiena po Pratchetta nauczyli nas, że można ułatwić to zadanie czytelnikom oraz pisarzom, jeśli to, co niemożliwe, otoczy się powszechnie rozpoznawalnymi motywami z legend czy mitów. Oznacza to, że aż do rozpoczęcia się drugiego tysiąclecia większość powieści fantastycznych była powiązanych z kulturą europejską, ze względu na to, że znane nam mity najczęściej są grecko-rzymskie lub nordyckie; a bajki niemieckie, francuskie, czasem skandynawskie.

Jednak ostatnie sto lat to wyraźna zmiana, gdyż wraz z falą nowej fantastyki europejska dominacja zostaje podważona. Niebiali autorzy oraz rdzenni mieszkańcy całego świata wprowadzają do literatury elementy magii, które ułatwiają im przekazanie doświadczeń, o których trudno mówić językiem realizmu. Jednym z efektów fantastyki jest zmuszenie odbiorcy do podważenia i zastanowienia się nad rzeczywistością, w której żyje, nad tym, co jest możliwe lub nie oraz definicją normalności — fantastyka podważa każdą z tych norm.

Nowa fala fantastyki przede wszystkim ujawnia, jak silnie powiązane są normy z kręgami kulturowymi. Dla nie-Europejczyków granice tego świata znajdują się gdzie indziej, co więcej, zawierają w sobie zjawiska, które dla nas są nadnaturalne, kiedy dla nich są elementem codzienności. Różne wersje fantastyki pochodzą właśnie od różnorakich sposobów na wyznaczenie limitów świata rzeczywistego oraz przypisywania różnych znaczeń temu, co niemożliwe.

Dzieła, które tworzą poniższą listę, nie tylko opowiadają wciągające historie dziejące się w niezwykle barwnych światach. Są warte przeczytania, ponieważ podważają znane nam poczucie normalności i limity świata rzeczywistego.

1. The New Moon’s Arms Nalo Hopkinson (2007)

Karaibsko-Kanadyjskiej pisarce sławę przyniosła jej zdolność umiejętnego konstruowania świata science-fiction, a prócz tego odnosi sukces na bardziej intymnym poziomie historii. W jej powieści magia otacza bohaterkę w okresie menopauzy, która np. przywołuje przedmioty jej dzieciństwa lub spotyka dziecko — selkie (mitologiczne stworzenie, żyjące w morzu). Książka wciąga czytelnika w perspektywę życia na wyspie, w tym relacje jej społeczności oraz życie poprzez zmysły. Akcja skupia się na późnym dorastaniu kobiety w średnim wieku, tym samym konfrontując tradycyjną strukturę powieści fantasy.

2. Who fears death Nnedi Okorafor (2010)

Jak spora część historii autorki, powieść czerpie z jej doświadczeń jako dziecko imigrantów z Nigerii, kiedy to spędzała czas z dalszą rodziną z Afryki, słuchając ich opowieści. Bohaterem powieści jest Onyesonwu (znaczenie imienia w języku Igbo zawarte jest w tytule – „bojący się śmierci”), owoc gwałtu, która ma problem z dopasowaniem się do którejkolwiek z rodzinnych stron. Dziewczynka jednak dziedziczy moce każdej z obu rodzin. Bawiąc się znanym motywem „bohatera-wybrańca”, Onyewonsu zmienia istniejące przepowiednie i na nowo tworzy świat wokół niej. W tej i wielu innych powieściach fantastyczno-naukowych, Okorafor przyczyniła się do stworzenia czegoś, co nazywa „Afrykanoturyzmem”, uznanego i rozwiniętego przez wielu utalentowanych twórców nowej generacji Afrykańczyków i potomków ich diaspory, m.in. Oghenechovwe Donalda Ekpeki i Khadiję Abdalla Bajaber.

3. Redwood and Wildfire Adrea Hairston (2011)

Dramatug i badaczka Hairston łączy folklor rdzennych mieszkańców, folklor Afro-Amerykański oraz rasizm w jej podróży do czasów południa Jima Crowa (obszary z legalnym niewolnictwem czarnoskórych, Crow – wprowadził segregację rasową w Stanach Zjednoczonych – przyp.) do początków czarnoskórego przemysłu filmowego w Chicago World’s Fair. Teatralne ukazanie magii zbiega się z wiarygodnym zaklinaniem w celu walki z przemocą i opresją. W kolejnej części historii Will Do Magic for Small Change Hairston podąża za bohaterami do ich przodków oraz w przód, w przyszłość pełną artystów, duchów i (co ciekawe) kosmitów.

4. Alif the Unseen G Willow Wilson (2012)

Wilson była dziennikarką w Kairze, w czasie wiosennych buntów arabskich obywateli po 2010 roku. Zwyciężczyni nagrody „The World Fantasy” zgrabnie łączy hakerstwo i mistykę kultury arabskiej w błyskotliwej powieści o miłości, niesprawiedliwości ekonomicznej wraz z przygodą i ukazując moc metafor. Przy okazji, Wilson wyśmiewa samą siebie, parodiując swoją osobę w pobocznej postaci Amerykanki, która przeszła na Islam i która kroczy przez świat nieświadoma magii, która ją otacza.

5. Stranger in Olondria Sofii Samatar (2013)

W tym pięknie napisanym przewodniku po złożonym „drugim” świecie Samatar odkrywa duchy, zderzenia kulturowe oraz wpływ słowa pisanego na historie przekazywane słownie, a na dodatek przedstawia interesujące postacie i porywającą powieść przygodową. Świat przedstawiony odzwierciedla wielokulturowość, z którą Samatar miała kontakt całe swoje życie, jako córka imigrantów z Somalii i wykładowca literatury arabskiej, z doświadczeniem wykładania m.in. w Sudanie i Egipcie.

6. The Fifth Season NK Jemisin (2015)

Jemisin zagarnęła wszystkie nagrody (i zasłużenie) za trylogię Broken Earth, a powyższa pozycja jest pierwszą częścią zwycięskiej serii. Choć miejsce akcji trylogii to daleka przyszłość i z pewnością nie nasza Ziemia, to wiele spraw łączy ten odległy świat z naszym – poprzez tematykę zmian klimatycznych, degradacji środowiska, uprzedzeń rasowych ppo walkę z własną przeszłością. Co ważne, narrator ma łobuzerski i śmiały charakter, a historia ukazana z perspektywy narracji drugoosobowej oraz złożony, wart podziwu, ale nie do końca łatwy do polubienia bohater sprawia, że książka jest czymś więcej niż tylko sumą powyższych motywów.

7. The House of Shattered Wings Aliette de Bodard (2015)

Ukazując powieści pomiędzy sci-fi oraz fantastyką, de Bodard ma na koncie robiącą wrażenie kolekcję nagród – Nebulę, Locus, British Science Fiction Association award. Powyższa pozycja to pierwsza część opowieści fantastyki gotyckiej, w której obecne są upadłe anioły, a wojna doszczętnie zniszczyła Paryż, a przy okazji zatruła zanieczyszczeniami magicznego pochodzenia. Odpady i skażenie sięgają aż rzeki Seine, w której, co pozostaje ukryte przed ludźmi i innymi stworzeniami lądowymi, schroniły się wietnamskie smoki. Seria skupia się na wielorasowej polityce i wielokulturowej rzeczywistości współczesnych europejskich miast.

8. Black Sun Rebecca Roanhorse (2020)

Autorka przyciągnęła uwagę czytelników fantastyki oraz sci-fi w 2017, kiedy wydała krótką satyrę o nazwie Welcome to Your Authentic Indian Experience. Kontynuowała pisanie, wydając dwie powieści science fiction, jako odpowiedź i przeciwieństwo legend Diné’a, charakteryzujących się postapokaliptyczną wizją świata. „Black Sun” oraz jego sequele to tzw. fantastyka epicka. Jej świat to magiczna wersja Mezo-Ameryki, z wyłączeniem najazdów przez Europejczyków: w tym świecie konflikty wynikają ze zgrzytów pomiędzy organizacjami i religijnymi kultami z kontynentu południka.

9. The Water Dancer Ta-Nehisi Coates (2020)

To powieść, która zręcznie pozwoliła Coates przejść z pisania reportaży do powieści. Akcja jego książki ma miejsce w czasach amerykańskiego południa, przed wojną secesyjną, choć rzadko znajdzie się w niej słowo ‘niewolnik’, bo według Coatesa to nie niewolnicy, a ‘Tasked’ („mający zadanie”). Bogate historyczne szczegóły ukazują dramatyczne efekty Zadania, które odczuwane są przez każdego uwięzionego w systemie, w tym przez młodego, uzdolnionego Hirama Walkera. Zadaniem Walkera jest opieka nad nieudolnym, prawowitym synem mistrza, który jednocześnie jest jego pół-bratem. Hiram odziedziczył po matce nieobliczalną moc ucieczki, polegającej na Tańcu na Wodzie (tytuł powieści). W trakcie prób okiełznania swojego daru chłopak zaczyna pracować dla wielkiej Harriet Tubman. Na wzór Octavii Butler z Kindred, Coates uznaje trudny temat niewolnictwa na zbyt złożony, aby mówić o nim w ramach realizmu: stąd tylko w świecie fantastyki dane będzie czytelnikowi zagłębić się w ten świat.

10. A Master of Djinn P Djèlí Clark (2021)

Pomimo wykształcenia jako historyk, Clark stworzył alternatywny historyczny świat pełen magii, znajdujący się w steampunkowym Kairze na początku 20-wieku. W tej powieści o zagadce spotykamy upartą panią detektyw, która mierzy się z ludzkimi oraz nieludzkimi przeciwnikami. Centrum książki nie stanowi jednak akcja, a relacje między postaciami oraz bogate w szczegóły tło. W Kairze według Clarka spotykają się wschód i zachód, północ i południe (powracającym motywem są próby zidentyfikowania Nubijczyków oraz Abisyńczyków przez Egipcjan o jaśniejszej skórze), przeszłość z teraźniejszością, nauka z magią – zręcznie ukazane w szczegółach otaczającej postaci architektury, strojów oraz zwyczajów.

Autor: 
Brian Attebery /Tłumacz: Natalia Majdak
Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama