Udmurci - ugrofińska mniejszość „ludzi łąkowych” w Rosji

Reklama

wt., 01/11/2022 - 17:54 -- MagdalenaL

Źródło grafiki: https://www.vseznaika.org/wp-content/uploads/2020/04/1545765133_26235004...

 

Terytorium

Udmurci żyją na górzystym terenie u wybrzeży rzek Kama i Wiatka oraz ich dopływów (Czeptsa, Kilmes, Iż). Około połowa terytorium Udmurcji pokryta jest lasami (na północy – lasy iglaste, na południu – lasy liściaste), reszta to w większości pola uprawne.
Udmurci mają swoją republikę narodową – Udmurcką (42 000 km2) – w obrębie Federacji Rosyjskiej, ze stolicą w Iżkar (po rosyjsku: Iżewsk). Jednak tylko dwie trzecie z nich mieszka w republice, a pozostała część w Baszkirii, Tatarstanie, Kraju Permskim, obwodzie Kirowskim i Republice Mari El.

W 1989 r. część Udmurtów mieszkała w granicach Udmurckiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (jak ją wówczas nazywano), jednak stanowili oni zaledwie 30,9% jej populacji. Według spisu z 2002 r. odsetek tej mniejszości w republice spadł do 29%. Etniczni Rosjanie stanowią większość ludności i dominują w dużych miastach przemysłowych (Iżewsk, Sarapul). Pozycja Udmurtów jest silniejsza na obszarach wiejskich.

Populacja

Według rosyjskiego spisu powszechnego z 2010 r., w Rosji mieszkało 552 299 Udmurtów, a w 2002 r. ich liczba wzrosła do 636 906. W tym samym roku 73% z nich posługiwało się językiem udmurckim. Według spisu z 1989 r. na terytorium Rosyjskiej Republiki Radzieckiej (РСФСР) mieszkało 714 833 Udmurtów. Tak więc populacja tych ludzi znacznie spadła w ciągu ostatnich 20 lat, głównie z powodu trwającego kryzysu demograficznego w Rosji, ale wpływ na to miała również rusyfikacja.

Język

Język udmurcki należy do permskiej grupy języków ugrofińskich. Najbliższe pokrewne języki to Komi-Piermiacki i Komi-Zyriański. Różnice między językiem udmurckim a Komi są podobno analogiczne do różnic między estońskim a fińskim. Różnice w dialektach między północnymi i południowymi Udmurtami są stosunkowo niewielkie.

Udmurcki język zaczął się rozwijać pod koniec XIX wieku i jest pisany na alfabecie cyrylicy, który został wzbogacony o kilka dodatkowych znaków. Ujednolicono go w latach dwudziestych.

Językami urzędowymi Republiki Udmurckiej są udmurcki i rosyjski. W rzeczywistości język rosyjski dominuje w sferze publicznej i środkach masowego przekazu. Wprowadzeniu prawdziwej dwujęzyczności udmurcko-rosyjskiej zapobiega ubóstwo i bierny opór etnicznej rosyjskiej większości. Mimo to, w porównaniu z okresem radzieckim, rozgłos języka udmurckiego wzrósł. Oprócz szkół wiejskich język udmurcki jest nauczany jako przedmiot również w niektórych szkołach miejskich. Programy radiowe i telewizyjne w języku udmurckim, głównie wiadomości, nadawane są przez kilka godzin dziennie. Nakład mediów drukowanych w języku udmurckim jest jednak bardzo mały.

Historia

Od X wieku terytorium Udmurcji, a zwłaszcza jego południowa część, znalazło się pod wpływem Wołżańsko-Kamskiej Bułgarii. W XIII wieku Udmurci zostali poddanymi Złotej Ordy. Po jej rozwiązaniu większość Udmurcji znalazła się pod panowaniem Chanatu Kazańskiego. Jako poddani Udmurci zachowali jednak klasę wyższą i pewną autonomię.

 

W 1552 r. wojska moskiewskie podbiły Kazań, a wkrótce potem Udmurcja została zajęta przez carską Rosję. Jej północna część już pod koniec XV wieku znajdowała się pod kontrolą Moskwy. Powstały prawosławne klasztory, a rosyjscy rolnicy przesiedlili się właśnie do tego kraju. Kulminacja chrystianizacji Udmurtów nastąpiła na początku XVIII wieku, jednak chrzest pozostał dość formalny, a wierzenia animistyczne nadal istniały. W drugiej połowie XVIII w. w Iżewsku i Wotkińsku powstały zakłady metalurgiczne wykorzystujące pracę chłopów pańszczyźnianych.

W XIX wieku Udmurci byli w większości niepiśmiennym chłopskim ludem. W 1897 roku tylko 0,05% z nich mieszkało w miastach. Co ciekawe, pod koniec XIX wieku prawie 8% odważyło się identyfikować jako nosiciele tradycyjnych wierzeń, podczas gdy zdecydowana większość zrobiła to w bardziej zamaskowany sposób. Inteligencja udmurcka, język pisany i kultura zawodowa ukształtowały się pod koniec XIX wieku, w dużej mierze dzięki systemowi ilmińskiemu, który miał na celu przekształcenie nie-Rosjan z regionu Wołgi na prawdziwych wyznawców prawosławia. W 1920 r. utworzono wotiacki (od 1932 r. udmurcki) obwód autonomiczny, który w 1934 r. przemianowano na Udmurcką Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką, a w 1990 r. na Republikę Udmurcką.

 

Lata 20. XX wieku były stosunkowo sprzyjające dla rozwoju kultury narodowej dzięki ówczesnej polityce indygenizacyjnej lub korenizackiej, jednak pod koniec dekady nastąpiła kolektywizacja rolnictwa i w drugiej połowie lat 30. inteligencja etniczna padła ofiarą represji. W tym samym czasie rozpoczęła się wymuszona industrializacja, prowadząca do masowego napływu siły roboczej rosyjskojęzycznej. Udmurcja została ważnym regionem przemysłowym z godnymi uwagi osiągnięciami, takimi jak karabin automatyczny Kałasznikow (AK-47), samochody osobowe i motocykle IŻ (ИЖ). Udmurci stali się mniejszością na swoich ziemiach. Język udmurcki został usunięty z życia publicznego i pozostał prawie niewidoczny w miastach pod koniec okresu radzieckiego ze względu na wrogie środowisko społeczne.

W 1988 roku w Iżewsku powstał Klub Udmurcki, który później przekształcił się w Stowarzyszenie Kulturalne „Demen” (Дэмен - Razem). W 1990 roku wydzieliła się z niego organizacja młodzieżowa „Szundy” (Шунды — Słońce). Jesienią 1991 r. powstała Udmurcka Partia Ludowa i zebrała w Iżewsku Kongres Udmurcki, na podstawie którego utworzono stałą Udmurt Kenesz (Удмурт Кенеш - Rada Udmurcka). 1994 rok to początek ogólnoudmurckiej organizacji zrzeszającej zwolenników tradycyjnych wierzeń. Niektóre z tych organizacji działają do dziś, inne z braku entuzjazmu i pieniędzy zaprzestały działalności.

Autor: 
fennougria / Tłumacz: Nikita Stelmakh
Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama