Recenzja filmowa: Pięć gwiazdek za „aktualne” „Summer of Soul"

Reklama

sob., 07/17/2021 - 01:13 -- MagdalenaL

(Źródło zdjęcia: Mass Distraction Media)

„Niesamowicie zabawny” nowy film ratuje z zapomnienia historyczny, od dawna nieznany koncert w Harlemie. A dziś jego rezonans jest uderzający, pisze Caryn James.

Jeden po drugim zdumiewającym występie, Stevie Wonder gra pełne pasji solo na perkusji, Mahalia Jackson i Mavis Staples śpiewają razem gospel, Gladys Knight i The Pips śpiewają Motown, a BB King gra bluesa. Przez cały czas w parku tańczą tysiące ludzi, kilku widzów siedzi na drzewach, a bezpieczeństwo zapewniają Black Panthers. Był rok 1969 – to samo lato co Woodstock – i przez sześć kolejnych niedziel w nowojorskiej dzielnicy Harlem odbywało się plenerowe świętowanie muzyki i kultury afroamerykańskiej. Ponad 40 godzin występów kilkudziesięciu artystów zostało nagranych, które następnie przez prawie 50 lat leżały w piwnicy.

Dokument Summer of Soul (...Or, When the Revolution Could Not be Televised) łączy te nagrania z nowymi wywiadami i materiałem archiwalnym, tworząc dzieło, które dziś ma przeszywający wpływ. Latem, przed koncertem, Harlem i 100 innych społeczności w Stanach Zjednoczonych zostało splądrowanych i doszło do protestów po zabójstwie Martina Luthera Kinga Jr. W swoim ambitnym pierwszym filmie, który wyreżyserował Ahmir (Questlove) Thompson, umieszcza koncerty w kontekście tej chwili społecznego niepokoju i zmiany. Są świetne filmy koncertowe i świetne społeczno-polityczne dokumenty, ale Summer of Soul łączy oba w jedno, w cudownie zabawnym i intelektualnie wnikliwym filmie.


Mahalia Jackson i Mavis Staples śpiewają razem gospel na koncercie w 1969 r. (Źródło: Searchlight Pictures)

Thompson – perkusista i wspólny frontman hip-hopowego zespołu The Roots, DJ i ekspert z zakresu historii muzyki pop – wnosi do filmu całą swoją wiedzę i doświadczenie w obchodzeniu się z dźwiękiem. Fragmenty wiadomości z lat sześćdziesiątych przedstawiają przemoc w ciągu dekady w tak elokwentnej sekwencji, że łatwo przeoczyć, jak strategicznie składają się elementy. Scena przedstawiająca Johna F. Kennedy'ego w jego kawalerce na chwilę przed zastrzeleniem prowadzi do Malcolma X mówiącego, że zabójstwo JFK „było wynikiem klimatu nienawiści”; potem Martin Luther King komentujący morderstwo Malcolma; Robert Kennedy ogłasza śmierć Kinga; i zabójstwo Roberta Kennedy'ego we własnej osobie, w kaskadzie zamordowanych bohaterów.

| Fakt, że 40 godzin materiału filmowego zostało utajnionych, jest żywym dowodem na istnienie rewizjonistycznej historii – Ahmir Thompson

Są obrazy Harlemu z tamtych czasów, z rozpadającymi się budynkami i plagą narkotyków. Pojawiające się na początku filmu sceny, natychmiast tworzą teksturę i poczucie wchodzenia w przeszłość. Podczas gdy film koncertowy, taki jak Woodstock (1970), chce nas zanurzyć w doświadczeniu bycia tam, Summer of Soul spogląda wstecz, aby odzyskać i ponownie przedstawić minione wydarzenia. Nic dziwnego, że film zdobył Nagrodę Publiczności i Wielką Nagrodę Jury w Kategorii Dokument na tegorocznym Sundance Film Festival, co świadczy o jego popularności, a także pojęciu o kulturze i estetycznej gracji.


Piosenkarka jazzowa, aktorka i działaczka na rzecz praw obywatelskich, Abbey Lincoln, występuje w filmie dokumentalnym (Źródło: Searchlight Pictures)

Powstanie projektu jest samo w sobie odkrywczą sagą. Doświadczony reżyser telewizyjny, Hal Tulchin, użył pięciu kamer wideo, aby uchwycić to wydarzenie, pozwalając na immersję, z intymnymi zbliżeniami twarzy śpiewaków, szerokimi ujęciami sceny i reakcji tłumu. Tulchin zamierzał sprzedać nagranie jako program telewizyjny, reklamując je jako Black Woodstock. Ale to było zanim pojawiły się dziesiątki serwisów streamingowych, zanim kanały takie jak BET i OWN przyjęły i zaczęły wspierać czarnych artystów. Nikt nie był zainteresowany.

Produkujące kawę Maxwell House przeznaczyło część pieniędzy na zorganizowanie wydarzenia, a Thompson chytrze włącza protekcjonalną reklamę telewizyjną z tego okresu w tej części filmu. W ogłoszeniu męski głos z ledwo słyszalnym afrykańskim akcentem jest słyszany nad mapą kontynentu, dramatycznie intonując: „W sercu Instant Maxwell House znajduje się mała brązowa fasolka z żyznej, wilgotnej gleby na zamglonych zboczach Afryki”. Fragment prezentowany jest bez komentarza, co jest dosadnym ukazaniem tego, jak wyglądała telewizja popularna w późnych latach 60-tych.

Kontekst społeczny zgrabnie miesza się z żywiołowymi scenami koncertowymi. Niektóre piosenki są odtwarzane prawie w całości; inne są przeplatane wywiadami lub opatrzone komentarzami dźwiękowymi na temat muzyki. Piosenki mogą teraz wydawać się nieco stare, ale I Heard It Through the Grapevine, który Gladys Knight i The Pips śpiewają z ogromną energią, miał wtedy zaledwie rok. Każdy występ brzmi świeżo. Duet Jacksona i Staplesa w hymnie Weź moją rękę, Drogocenny Panie, wydaje się być łącznikiem, przekazującym pochodnię od jednego pokolenia, do drugiego.


The 5th Dimension, którzy wykonali przebój końca lat 60., Age of Aquarius, są jednym z zespołów przedstawionych w filmie (Źródło: Searchlight Pictures)

Gdyby Thompson po prostu pozwolił, by występy rozgrywały się w przypływie nostalgii i radości, byłoby to wystarczająco satysfakcjonujące. Jego pierwotnym planem było nakręcenie filmu koncertowego, jak wyjaśniał w wielu opublikowanych wywiadach od czasu premiery filmu Sundance. Pomysł zmienił się częściowo, ponieważ zdał sobie sprawę, jak bardzo Tulchin próbował wzbudzić zainteresowanie telewizją. „Fakt, że 40 godzin materiału filmowego zostało ukrytych przed publiką, jest żywym dowodem na to, że istnieje rewizjonistyczna historia” – mówi Thompson w notce prasowej filmu. „Chcę się upewnić, że wymazywanie udziału osób czarnoskórych nie nastąpi już za mojego życia”.

| Dynamika tej chwili odbija się dziś echem tak wyraźnie, że film nie musi zwracać uwagi na podobieństwa

Kolejny powód pojawił się latem 2020 roku, kiedy morderstwo George'a Floyda przez białego policjanta wywołało protesty i zwiększyło świadomość niesprawiedliwości rasowej na całym świecie. Jak powiedział Thompson dla „The Hollywood Reporter”: „Okoliczności, które spowodowały, że koncert odbył się w 1969 roku, zaczęły się dziać w 2020 roku”. W filmowych klipach informacyjnych i wywiadach, chór głosów wskazuje na pilną potrzebę odczuwaną w 1969 roku. „Chcieliśmy teraz wolności” – mówi jedna osoba, zestawiona z archiwalnymi zdjęciami Panthers unoszących pięści na znak symbolu Black Power.

Dynamika tej chwili tak wyraźnie odbija się echem w dzisiejszym ruchu Black Lives Matter, że film nie musi zwracać uwagi na podobieństwa. Ale '69 był również punktem zwrotnym. Charlayne Hunter-Gault była wówczas reporterką „New York Times”. Wspomina dzisiaj, że była tak przerażona i zdenerwowana, gdy biały redaktor zmienił słowo „czarny” na „Murzyn” w jej historii, że wysłała 11-stronicową notatkę do redaktora naczelnego gazety. Od tego czasu zaczęli używać słowa „czarny”.


Koniec lat 60. to czas protestów i zmian społecznych, kontekst, który znajduje odzwierciedlenie w dokumencie (Źródło: Searchlight Pictures)

Marilyn McCoo i Billy Davis Jr z The 5th Dimension są dziś pokazywani podczas nagrywania ich występu na festiwalu. Potem, na scenie, grupa oferuje doskonałe ujęcie muzyki pop i mody z tego okresu, ubrana w dopasowane pomarańczowe kamizelki z frędzlami i śpiewająca przebój z pierwszych miejsc list, The Age of Aquarius / Let the Sunshine In. Ale kryją się za tym też głębsze konteksty. McCoo wspomina, że ​​ludzie mówili, że ich głosy brzmiały biało, co nie było tym, czego chcieli. Pojawienie się w Harlemie było ważne, mówi ze wzruszeniem, ponieważ „chcieliśmy, aby nasi ludzie wiedzieli, o co nam chodzi”.

Summer of Soul podkreśla rolę, jaką muzyka i moda odgrywają w naszym życiu; jak odzwierciedlają zmiany i przyspieszają je w nieskończonym cyklu. Wiele aktorów na scenie nosiło garnitury i krawaty. Kiedy Sly and the Family Stone weszli, z kobietą z trąbką i wyjątkowym stylem, był to wstrząs, który wskazywał na przyszłość.

Ale film i jego historyczne echa odgrywają również rolę w dzisiejszej dynamice społecznej. Mimo, że policja Nowego Jorku była na koncercie, Black Panthers dodali im poczucia bezpieczeństwa, ponieważ społeczność Harlemu nie ufała policji; ta nieufność wciąż jest boleśnie obecna dla milionów ludzi w 2021 roku. Nic lepiej nie oddaje mocy oraz aktualności tego ważnego filmu.

★★★★★

Autor: 
Caryn James / tłum. Julia Warkocka
Polub Plportal.pl:

Reklama