Oto dlaczego tak wiele krajów kończy się na „-Stan”

Reklama

czw., 11/25/2021 - 00:54 -- MagdalenaL

Źródło obrazu: https://www.sporcle.com/blog/wp-content/uploads/2017/01/1.jpg

Siedem Stanów

Jeśli byłeś bywalcem strony z quizami Sporcle, prawdopodobnie zauważyłeś, że mamy lekką obsesję na punkcie wspaniałego kraju Kirgistanu. Umiejętność poprawnego przeliterowania nazwy tego państwa jest trochę rytuałem przejścia Sporcle i zajmuje szczególne miejsce w naszych sercach, odkąd użytkownikom po raz pierwszy sprawiło trudność przeliterowanie tego słowa w naszym quizie dotyczącym krajów azjatyckich.

Kirgistan jest jednym z siedmiu krajów Azji Środkowej, które kończą się przyrostkiem “-stan”, a nazwy reszty z nich mogą być równie trudne do przeliterowania. Tadżykistan, Kazachstan, Uzbekistan – poprawne napisanie ich za pierwszym razem nie jest łatwym zadaniem!

Nasze zauroczenie tym krajem sprawiło, że zaczęliśmy się zastanawiać, skąd pochodzą te sprawiające kłopot nazwy i dlaczego jest tak wiele miejsc, które kończą się na “-stan”?

Przeprowadziliśmy niewielkie badania i okazało się, że odpowiedź leży tuż przed twoim nosem.

Stać przy swojej ziemi

Prostą odpowiedzią na nasze pytanie jest to, że przyrostek “-stan” w języku perskim oznacza „miejsce” lub „kraj”. Ten przyrostek jest powszechny w dużej części Azji Środkowej i nie jest zaskoczeniem, że znajdujemy go też w innych regionach, które były pod silnym wpływem kultury perskiej, podobnie jak kolonizatorzy, którzy mówili po angielsku i w innych językach germańskich, używali przyrostka “-land”. 

Jeśli spojrzymy jeszcze dalej wstecz, okaże się, że perski przyrostek “-stan” wywodzi się od praindoeuropejskiego rdzenia “-sta”, co oznacza „stać”. Niewiele wiadomo o praindoeuropejczykach, którzy żyli na stepie euroazjatyckim w późnym okresie neolitu. Nie pozostawili żadnych pisemnych źródeł, ale z tej prehistorycznej rodziny języków pochodzi wiele współczesnych języków świata, w tym hindi, hiszpański, rosyjski i perski.

W miarę rozprzestrzeniania się języka praindoeuropejskiego i pojawiania się nowych języków i dialektów, “-sta” ewoluował do wielu różnych form. Perski koncept słowa “-stan” jako miejsca zamieszkania stał się szczególnie popularny w różnych regionach Azji Środkowej i Europy Wschodniej. Po czesku stan oznacza “namiot”, po bułgarsku “obóz”, a po serbsko-chorwacku “mieszkanie”.

W Rosji stan oznacza „osiedle”. Gdy Imperium Rosyjskie rywalizowało o terytoria z Imperium Brytyjskim w XVIII wieku i później, ich podbój rozszerzył się na obszary niegdyś zamieszkane przez tych praindoeuropejczyków i używali “-stan” w nazwach miejsc. To od Rosji i Sowietów dostaliśmy nazwy pięciu “krajów stan”:

  • Kazachstan – Kraj Kazachów
  • Kirgistan – Kraj Kirgistańczyków
  • Tadżykistan – Kraj Tadżyków
  • Turkmenistan – Kraina Turkmenów
  • Uzbekistan – kraina Uzbeków

Nazwa Afganistan, ziemia Afgańczyków, otrzymała swoja nazwę znaczniej wcześniej niż reszta. Wzmianki o Afganistanie znaleziono w perskich tekstach z X wieku. Z kolei Pakistan to współcześnie skonstruowana nazwa, którą tłumaczy się jako “kraina czystości”. W rzeczywistości jego nazwa pochodzi od pierwszych liter jego regionów – Pendżabu (P), prowincji zamieszkanej przez Afgańczyków (A), Kaszmiru (K), Sindhów- grupy etnicznej (S) i Beludżystanu (TAN).

Jesteśmy złączeni

To wszystko sprowadza nas z powrotem do tych praindoeuropejczyków i źródłowego rdzenia “-sta”. Otrzymujemy z niego łacińskie słowo „status”, z którego z kolei pochodzi angielskie słowo „state”. Na pewno przychodzi ci na myśl co najmniej jeden kraj, który ma w nazwie ten wyraz.

Tak, osoby pochodzące z krajów anglojęzycznych są również potomkami tych praindoeuropejczyków, więc jeśli się nad tym zastanowić, Stany Zjednoczone również w pewnym sensie są częścią grupy “krajów stan”.

United Stans of America – brzmi nieźle, prawda?

Autor: 
Mark Heald / tłum. Klaudia Jamróg
Dział: 
Polub Plportal.pl:

Reklama